ଓଡ଼ିଶାର "ପେଟା" ଶବ୍ଦଟିକୁ ଯଦି ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀଵନଶୈଳୀ ଆଖିରେ ଦେଖିଵା ତେବେ ଏହାର ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ରୂପ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥାଏ । ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଟି ଶାରୀରିକ ଗଠନ ଵା ପ୍ରକୃତିକୁ ନେଇ, ଦ୍ଵିତୀୟଟି ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର କୃଷି ଭିତ୍ତିକ ଜୀଵନକୁ ନେଇ ଏଵଂ ତୃତୀୟଟି ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାର ପିଲାଦିନର ଘୁଡ଼ି ଉଡ଼ା ଖେଳକୁ ନେଇ ଅଟେ।
ସାଧାରଣ କଥିତ ଭାଷାରେ 'ପେଟ' ଶବ୍ଦରୁ ହିଁ 'ପେଟା'ର ସୃଷ୍ଟି। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ପୁରୁଷଵାଚକ ଵିଶେଷଣ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ।
ଯାହାର ପେଟଟି ସାଧାରଣ ଅପେକ୍ଷା ବଡ଼ ଵା ବାହାରକୁ ବାହାରିଥାଏ, ତାକୁ ଆମେ 'ପେଟା' ଵା 'ପେଟୁଆ' ବୋଲି କହିଥାଉ ଏଵଂ ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗରେ ଏହା ପେଟୀ ଓ ପେଟେଈ ହୋଇଥାଏ । ପୁଣି ଯେ କେଵଳ ନିଜ ପେଟ ଚିନ୍ତାରେ ଥାଏ ଵା ସବୁବେଳେ ଖାଇଵାକୁ ଭଲପାଏ, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଵ୍ୟଙ୍ଗରେ 'ପେଟା' ଓ ପେଟୁ କୁହାଯାଏ।
ବେଳେବେଳେ ଏହି ପେଟା ଶବ୍ଦଟି ଅନ୍ୟ ଵସ୍ତୁର ଆକାରକୁ ବୁଝାଇଵା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ପଛରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ କୁମ୍ଭାର ଶାଳର ବଡ଼ ପେଟ ଥିଵା ହାଣ୍ଡିକୁ 'ପଲମ ପେଟା', କିମ୍ବା ଲାଉ ଭଳି ବଡ଼ ପେଟ ଥିଵା ଜିନିଷକୁ 'ଲାଉ ପେଟା' କୁହାଯାଏ।
କିନ୍ତୁ କୃଷିଭିତ୍ତିକ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ 'ପେଟା' ଶବ୍ଦର ସମ୍ପର୍କ ସିଧାସଳଖ ବିଲବାଡ଼ି ଓ ଅମଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ।
ଧାନ ପାଚିଵା ପରେ ଯେତେବେଳେ ଦାଆରେ କଟାଯାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବିଲରେ ଏଣେତେଣେ ନଫିଙ୍ଗି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ଧାଡ଼ି ସାରି ସାରି କରି ଶୁଖିଵା ପାଇଁ ରଖାଯାଏ। ଏହି କଟା ଧାନର ଧାଡ଼ି ଵା ବିଡ଼ାକୁ ତଥା ଏହି ରଖାଯିଵା ଶୈଳୀକୁ 'ପେଟା' କୁହାଯାଏ।
କେଵଳ ଧାନ ନୁହେଁ, ମୁଗ କିମ୍ବା ବିରି ଗଛକୁ ମୂଳରୁ ଝିଙ୍କି ବିଲର ଜାଗା ଜାଗା କରି ଗଦା କରି ରଖିଵାକୁ ମଧ୍ୟ 'ପେଟା' କୁହାଯାଏ। ଏହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଖଳାକୁ ନେଵା ପାଇଁ ସହଜ ହୋଇଥାଏ।
ତେବେ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶା ଵିଶେଷ କରି ବାଲେଶ୍ଵର ଅଞ୍ଚଳରେ 'ପେଟା' କହିଲେ ପିଲାମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଘୁଡ଼ି ତିଆରିର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶକୁ ବୁଝାଏ।
କାଗଜ ଘୁଡ଼ିର ମଝିରେ ଗୋଟିଏ ସିଧା ବାଉଁଶ କାଠି ଥାଏ ଏବଂ ତାକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିବା ପାଇଁ ଆଡ଼ ଭାବରେ ଯେଉଁ ବଙ୍କା ବାଉଁଶ ପାତିଆଟି ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ, ତାକୁ 'ପେଟା' କୁହାଯାଏ। ଏହା ଘୁଡ଼ିକୁ ପଵନରେ ଭାରସାମ୍ୟ ରଖିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ପୁଣି ଘୁଡ଼ି ଉଡ଼ାଇଵା ପୂର୍ଵରୁ ତା' ଦେହରେ ତ୍ରିକୋଣାକାର କରି ଯେଉଁ ଦୁଇଟି ସୂତା ବନ୍ଧାଯାଏ (ଯାହାକୁ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ 'କନ୍ନି ଦେଵା' କୁହାଯାଏ), ବାଲେଶ୍ଵର ଅଞ୍ଚଳରେ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ 'ପେଟା' ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ ବୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।
ଆମେ ଯେଉଁ "ପେଟା" ଶବ୍ଦକୁ ଵିଶ୍ଵସ୍ତରରେ କେବଳ ପଶୁ ସୁରକ୍ଷା ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଦେଖୁଛୁ, ଆମ ଗ୍ରାମୀଣ ଓଡ଼ିଶାର ମାଟିରେ ତାର ଚେର କେତେ ଭିନ୍ନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ, ତାହା ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ହିଁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ। ବିଲର କଟାଧାନ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆକାଶର ଘୁଡ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ପେଟା' ଶବ୍ଦଟି ନିଜର ଆଞ୍ଚଳିକ ମହକ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଛି।
No comments:
Post a Comment